Ο πολυεθνικός χαρακτήρας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η σχετική ανεκτικότητα έναντι των λαών της Βίβλου, βοήθησαν στην εγκατάσταση των Εβραίων. Η Θεσσαλονίκη δέχθηκε Εβραίους από τις χώρες της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης που διώχθηκαν από την Ισπανία. Σε απογραφή του 1519, η Θεσσαλονίκη είχε 29.220 κατοίκους, από τους οποίους το 53,8% ήταν Εβραίοι, το 23,5% μουσουλμάνοι και το 22,7% χριστιανοί. Οι διάφορες θρησκευτικές κοινότητες κατοικούσαν σε διαφορετικές συνοικίες. Στις αρχές του 17ου αιώνα υπήρχαν 56 εβραϊκές συνοικίες, 48 μουσουλμανικές και 16 χριστιανικές. Οι Εβραίοι αποτελούσαν το κυρίαρχο στοιχείο της πόλης, πληθυσμιακά και οικονομικά.
Όταν ο ελληνικός στρατός ελευθέρωσε τη Θεσσαλονίκη το 1912, ο Βασιλιάς της Ελλάδος Γεώργιος δήλωσε ότι οι Εβραίοι και οι άλλες μειονότητες επρόκειτο να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τον υπόλοιπο ελληνικό πληθυσμό. Το 1917 μία μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της Θεσσαλονίκης, αφήνοντας περίπου 50.000 Εβραίους άστεγους. Η Ελληνική κυβέρνηση ήταν πρόθυμη να αποζημιώσει τους Εβραίους των οποίων τα σπίτια είχαν καταστραφεί, αλλά αρνήθηκε να τους επιτρέψει να επιστρέψουν σε συγκεκριμένα μέρη της πόλης, αναγκάζοντας πολλούς απ’ αυτούς να εγκαταλείψουν τη χώρα. Το 1922, θεσπίστηκε νόμος, ο οποίος υποχρέωνε όλους τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης να μην εργάζονται την Κυριακή, γεγονός που προκάλεσε ακόμα ένα κύμα μετανάστευσης των Εβραίων που ήθελαν να κρατήσουν το Σάββατο ως ημέρα αργίας.
Το 1935 ζούσαν περίπου 60.000 Εβραίοι στη Θεσσαλονίκη και παρά τη μείωση του Εβραϊκού πληθυσμού από την αρχή του αιώνα, ισχυροποίησαν τη θέση τους στην οικονομική δραστηριότητα της πόλης και ενσωματώθηκαν στην Ελληνική κοινωνία, διατηρώντας ωστόσο τις παραδόσεις και τη γλώσσα τους. Δυστυχώς όμως η ευημερία αυτή δεν θα κρατούσε για πολύ.
Δύο μέρες μετά την είσοδο των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη, ανεστάλη η λειτουργία της «Μεσατζέρο» της μόνης Ισπανοεβραϊκής καθημερινής εφημερίδας που λειτουργούσε έως τότε. Ένας μεγάλος αριθμός σπιτιών και δημοσίων κτιρίων επιτάχθηκε, συμπεριλαμβανομένου και του Εβραϊκού νοσοκομείου που ιδρύθηκε από το Βαρόνο ντε Χιρς και έφερε το όνομά του. Στις 15 Απριλίου συνελήφθη όλο το Διοικητικό συμβούλιο της Κοινότητας και έγινε επιδρομή στα γραφεία της. Οι Γερμανοί διόρισαν ένα νέο πρόεδρο για την κοινότητα για να μεταδίδει τις εντολές τους.
Το καλοκαίρι του 1942, όλοι οι άντρες Εβραίοι ηλικίας από 18 έως 45 διατάχθηκαν να παρουσιαστούν στην πλατεία Ελευθερίας για να επιστρατευτούν για καταναγκαστική εργασία. 6.000-7.000 απ’ αυτούς συγκεντρώθηκαν κάτω από τον καυτό ήλιο μέχρι το απόγευμα, περικυκλωμένοι από στρατιώτες με αυτόματα όπλα. Πολλοί στάλθηκαν αμέσως σε περιοχές που τις μάστιζε η ελονοσία, όπου δούλευαν δέκα ώρες την ημέρα με πολύ λίγο φαγητό. Μέσα σε δέκα εβδομάδες το 12% από αυτούς που οδηγήθηκαν εκεί, είχε πεθάνει. Μετά από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις με την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, οι Γερμανοί τελικά συμφώνησαν να απαλλάξουν τους Εβραίους από την καταναγκαστική εργασία με αντάλλαγμα το ποσό των δυόμισι δισεκατομμυρίων δραχμών, ένα εξωφρενικό ποσό για εκείνη την εποχή, το οποίο η κοινότητα συγκέντρωσε με τεράστιες δυσκολίες. Στους επόμενους μήνες συνεχίζονται οι κατασχέσεις Εβραϊκών επιχειρήσεων, αποθηκών και περιουσιών. Το Δεκέμβριο του 1942, το αρχαίο εβραϊκό νεκροταφείο που περιελάμβανε περίπου 300.000 τάφους και χρονολογούταν σίγουρα από τον 15ο αιώνα, απαλλοτριώθηκε και έγινε λατομείο για ολόκληρη την πόλη.
Το πρωί της 14ης Μαρτίου, οι κάτοικοι του συνοικισμού Βαρόνου Χιρς διατάχθηκαν να συγκεντρωθούν στην τοπική τους συναγωγή, όπου ενημερώθηκαν από το Ραβίνο Κόρετς ότι επρόκειτο να μεταφερθούν στην Πολωνία. Ο Ραβίνος τους είπε ότι θα έβρισκαν ένα νέο σπιτικό εκεί, ανάμεσα σε δικούς τους ανθρώπους. Το επόμενο πρωί, οι κάτοικοι του συνοικισμού συγκεντρώθηκαν και οδηγήθηκαν στο σταθμό. Τα βαγόνια υπερφορτώθηκαν, σφραγίστηκαν και ξενίκησαν για Πολωνία. Στις 17 Μαρτίου μία ακόμα αποστολή έφυγε προς το βορρά, στις ίδιες συνθήκες με την προηγούμενη. Από κείνη τη μέρα οι σκηνές αυτές επαναλαμβανόντουσαν μέχρι την τελευταία αποστολή που έφυγε στις 7 Αυγούστου του 1943. Όλα αυτά τα τρένα κατευθύνθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης Άουσβιτς και Μπιρκενάου. Συνολικά 43.850 Εβραίοι, δηλαδή το 95% του Εβραϊκού πληθυσμού, απελάθηκαν από τη Θεσσαλονίκη σ’ αυτούς τους μήνες. Σχεδόν όλοι εστάλησαν κατ’ ευθείαν στην Πολωνία, όπου και θανατώθηκαν. Πολύ λίγοι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης βρήκαν καταφύγιο στη γύρω ύπαιθρο, προσχωρώντας στην αντίσταση ή στην Αθήνα.
Τον Οκτώβριο του 1944, η Θεσσαλονίκη επανακτήθηκε από τις Ελληνικές δυνάμεις. Πολύ λίγοι Εβραίοι επέστρεψαν στην πόλη και βρήκαν τα σπίτια τους κατεστραμμένα ή κατειλημμένα, την περιουσία τους λεηλατημένη, τις περισσότερες συναγωγές κατεστραμμένες και το νεκροταφείο τους να χρησιμοποιείται ακόμα ως λατομείο. Οι πικρές αναμνήσεις και η δύσκολη οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα, ανάγκασε πολλούς από τους Εβραίους επιζώντες να μεταναστεύσουν στο Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εναπομείναντες ξανάρχισαν τη ζωή τους απ’ την αρχή.

Εγκατάσταση κατά την Οθωμανική κυριαρχία

Ο πολυεθνικός χαρακτήρας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η σχετική ανεκτικότητα έναντι των λαών της Βίβλου, βοήθησαν στην εγκατάσταση των Εβραίων. Η Θεσσαλονίκη δέχθηκε Εβραίους από τις χώρες της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης που διώχθηκαν από την Ισπανία. Σε απογραφή του 1519, η Θεσσαλονίκη είχε 29.220 κατοίκους, από τους οποίους το 53,8% ήταν Εβραίοι, το 23,5% μουσουλμάνοι και το 22,7% χριστιανοί. Οι διάφορες θρησκευτικές κοινότητες κατοικούσαν σε διαφορετικές συνοικίες. Στις αρχές του 17ου αιώνα υπήρχαν 56 εβραϊκές συνοικίες, 48 μουσουλμανικές και 16 χριστιανικές. Οι Εβραίοι αποτελούσαν το κυρίαρχο στοιχείο της πόλης, πληθυσμιακά και οικονομικά.

Μείωση του εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης

Όταν ο ελληνικός στρατός ελευθέρωσε τη Θεσσαλονίκη το 1912, ο Βασιλιάς της Ελλάδος Γεώργιος δήλωσε ότι οι Εβραίοι και οι άλλες μειονότητες επρόκειτο να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τον υπόλοιπο ελληνικό πληθυσμό. Το 1917 μία μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της Θεσσαλονίκης, αφήνοντας περίπου 50.000 Εβραίους άστεγους. Η Ελληνική κυβέρνηση ήταν πρόθυμη να αποζημιώσει τους Εβραίους των οποίων τα σπίτια είχαν καταστραφεί, αλλά αρνήθηκε να τους επιτρέψει να επιστρέψουν σε συγκεκριμένα μέρη της πόλης, αναγκάζοντας πολλούς απ’ αυτούς να εγκαταλείψουν τη χώρα. Το 1922, θεσπίστηκε νόμος, ο οποίος υποχρέωνε όλους τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης να μην εργάζονται την Κυριακή, γεγονός που προκάλεσε ακόμα ένα κύμα μετανάστευσης των Εβραίων που ήθελαν να κρατήσουν το Σάββατο ως ημέρα αργίας.

Ενσωμάτωση στην Ελληνική κοινωνία

Το 1935 ζούσαν περίπου 60.000 Εβραίοι στη Θεσσαλονίκη και παρά τη μείωση του Εβραϊκού πληθυσμού από την αρχή του αιώνα, ισχυροποίησαν τη θέση τους στην οικονομική δραστηριότητα της πόλης και ενσωματώθηκαν στην Ελληνική κοινωνία, διατηρώντας ωστόσο τις παραδόσεις και τη γλώσσα τους. Δυστυχώς όμως η ευημερία αυτή δεν θα κρατούσε για πολύ.

Είσοδος των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη (09-04-1941)

Δύο μέρες μετά την είσοδο των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη, ανεστάλη η λειτουργία της «Μεσατζέρο» της μόνης Ισπανοεβραϊκής καθημερινής εφημερίδας που λειτουργούσε έως τότε. Ένας μεγάλος αριθμός σπιτιών και δημοσίων κτιρίων επιτάχθηκε, συμπεριλαμβανομένου και του Εβραϊκού νοσοκομείου που ιδρύθηκε από το Βαρόνο ντε Χιρς και έφερε το όνομά του. Στις 15 Απριλίου συνελήφθη όλο το Διοικητικό συμβούλιο της Κοινότητας και έγινε επιδρομή στα γραφεία της. Οι Γερμανοί διόρισαν ένα νέο πρόεδρο για την κοινότητα για να μεταδίδει τις εντολές τους.

Βασανιστήρια, κατασχέσεις και καταστροφή νεκροταφείου

Το καλοκαίρι του 1942, όλοι οι άντρες Εβραίοι ηλικίας από 18 έως 45 διατάχθηκαν να παρουσιαστούν στην πλατεία Ελευθερίας για να επιστρατευτούν για καταναγκαστική εργασία. 6.000-7.000 απ’ αυτούς συγκεντρώθηκαν κάτω από τον καυτό ήλιο μέχρι το απόγευμα, περικυκλωμένοι από στρατιώτες με αυτόματα όπλα. Πολλοί στάλθηκαν αμέσως σε περιοχές που τις μάστιζε η ελονοσία, όπου δούλευαν δέκα ώρες την ημέρα με πολύ λίγο φαγητό. Μέσα σε δέκα εβδομάδες το 12% από αυτούς που οδηγήθηκαν εκεί, είχε πεθάνει. Μετά από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις με την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, οι Γερμανοί τελικά συμφώνησαν να απαλλάξουν τους Εβραίους από την καταναγκαστική εργασία με αντάλλαγμα το ποσό των δυόμισι δισεκατομμυρίων δραχμών, ένα εξωφρενικό ποσό για εκείνη την εποχή, το οποίο η κοινότητα συγκέντρωσε με τεράστιες δυσκολίες. Στους επόμενους μήνες συνεχίζονται οι κατασχέσεις Εβραϊκών επιχειρήσεων, αποθηκών και περιουσιών. Το Δεκέμβριο του 1942, το αρχαίο εβραϊκό νεκροταφείο που περιελάμβανε περίπου 300.000 τάφους και χρονολογούταν σίγουρα από τον 15ο αιώνα, απαλλοτριώθηκε και έγινε λατομείο για ολόκληρη την πόλη.

Το Ολοκαύτωμα

Το πρωί της 14ης Μαρτίου, οι κάτοικοι του συνοικισμού Βαρόνου Χιρς διατάχθηκαν να συγκεντρωθούν στην τοπική τους συναγωγή, όπου ενημερώθηκαν από το Ραβίνο Κόρετς ότι επρόκειτο να μεταφερθούν στην Πολωνία. Ο Ραβίνος τους είπε ότι θα έβρισκαν ένα νέο σπιτικό εκεί, ανάμεσα σε δικούς τους ανθρώπους. Το επόμενο πρωί, οι κάτοικοι του συνοικισμού συγκεντρώθηκαν και οδηγήθηκαν στο σταθμό. Τα βαγόνια υπερφορτώθηκαν, σφραγίστηκαν και ξενίκησαν για Πολωνία. Στις 17 Μαρτίου μία ακόμα αποστολή έφυγε προς το βορρά, στις ίδιες συνθήκες με την προηγούμενη. Από κείνη τη μέρα οι σκηνές αυτές επαναλαμβανόντουσαν μέχρι την τελευταία αποστολή που έφυγε στις 7 Αυγούστου του 1943. Όλα αυτά τα τρένα κατευθύνθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης Άουσβιτς και Μπιρκενάου. Συνολικά 43.850 Εβραίοι, δηλαδή το 95% του Εβραϊκού πληθυσμού, απελάθηκαν από τη Θεσσαλονίκη σ’ αυτούς τους μήνες. Σχεδόν όλοι εστάλησαν κατ’ ευθείαν στην Πολωνία, όπου και θανατώθηκαν. Πολύ λίγοι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης βρήκαν καταφύγιο στη γύρω ύπαιθρο, προσχωρώντας στην αντίσταση ή στην Αθήνα.

Μεταπολεμική περίοδος

Τον Οκτώβριο του 1944, η Θεσσαλονίκη επανακτήθηκε από τις Ελληνικές δυνάμεις. Πολύ λίγοι Εβραίοι επέστρεψαν στην πόλη και βρήκαν τα σπίτια τους κατεστραμμένα ή κατειλημμένα, την περιουσία τους λεηλατημένη, τις περισσότερες συναγωγές κατεστραμμένες και το νεκροταφείο τους να χρησιμοποιείται ακόμα ως λατομείο. Οι πικρές αναμνήσεις και η δύσκολη οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα, ανάγκασε πολλούς από τους Εβραίους επιζώντες να μεταναστεύσουν στο Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εναπομείναντες ξανάρχισαν τη ζωή τους απ’ την αρχή.
Σήμερα υπάρχει μια οργανωμένη εβραϊκή κοινότητα στη Θεσσαλονίκη με δύο συναγωγές. Οι θρησκευτικές λειτουργίες τελούνται καθημερινά και στις Μεγάλες Γιορτές. Τα παιδιά της κοινότητας ξεκινούν τη σχολική ζωή τους στο Εβραϊκό νηπιαγωγείο και δημοτικό σχολείο. Ακολουθεί η δευτεροβάθμια εκπαίδευσή τους σε Ελληνικά σχολεία, ωστόσο υπάρχει πρόνοια για Εβραϊκή παιδεία με τη βοήθεια δασκάλων από το Ισραήλ. Υπάρχουν δύο κέντρα νεολαίας, ένας αθλητικός σύλλογος (Μακαμπί), ένα κοινοτικό κέντρο για όλες τις ηλικίες και ένα Εβραϊκό Γηροκομείο.
Η Θεσσαλονική διατηρεί αρκετά μνημεία και αξιοθέατα εβραϊκής ιστορίας όπως:
  • Το μνημείο του Ολοκαυτώματος στη Πλατεία Ελευθερίας
  • Το μνημείο του παλιού νεκροταφείο που βρίσκεται στα Πανεπιστήμια
  • Το μνημείο στο νέο νεκροταφείο που συμβολίζει την συλλογή των μαρμάρων που μετακινήθηκαν από το παλαιό εβραϊκό νεκροταφείο.
  • Το Εβραϊκό Μουσείο της Θεσσαλονίκης
  • Η συναγωγή Μοναστηριωτών
  • Η συναγωγή Γιαντ Λεζικαρόν
  • Ο παλιός σταθμός των τρένων από τον οποίο ξεκίνησαν τα βαγόνια για το Άουσβιτς και το Μπιρκενάου
  • Η Βίλλα Αλλατίνι
  • Η Casa Bianca
  • Η Βίλλα Μοδιάνο
  • Η Αγορά Μοδιάνο

Elite Transfer Υπηρεσίες

Η Elite Transfer αναλαμβάνει τη μεταφορά σας στα ιστορικά μνημεία και αξιοθέατα της εβραϊκής ιστορίας. Τα οχήματα μας (Mercedes-Benz) είναι τελευταίας τεχνολογίας, ευρύχωρα, κλιματιζόμενα και με αναπαυτικά καθίσματα, έτσι ώστε οι μετακινήσεις σας μέσα στην πόλη να είναι άνετες. Το προσωπικό μας έχει πολλά χρόνια εμπειρίας, είναι πάντα πρόθυμο να σας εξυπηρετήσει και σας εγγυάται ασφάλεια.

Χρήσιμες πληροφορίες

  • Ένας ξεναγός θα σας δώσει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την εβραϊκή ιστορία
  • Σε περίπτωση που το επιθυμείτε μπορείτε να δείτε αξιοθέατα της Θεσσαλονίκης που δεν σχετίζονται με την εβραϊκή ιστορία
  • Μπορούν να γίνουν στάσεις για ξεκούραση και καφέ
  • Τέσσερις ώρες είναι συνήθως ιδανικός χρόνος για να δείτε αρκετά από τα αξιοθέατα και να μην κουραστείτε
Πώς μπορούμε να σας βοηθήσουμε;